Mỗi một đứa trẻ có sự phát triển về nhận thức, tư duy, tình
cảm khác nhau nên quả là khó đặt ra ranh giới cụ thể cho Sách đối với từng lứa
tuổi. Ở đây, chúng tôi nói đến những điểm chung nhất của các bé mà bố mẹ cần
chú ý khi hướng dẫn bé đi vào thế giới tuyệt diệu của Văn học.
Từ 2 đến 2 tuổi rưỡi trở lên là lúc bạn bắt đầu chọn lựa
sách đọc thật sự cho bé. Làm cho bé một kệ sách hoặc tủ sách để bé biết đọc
xong nên để sách ở đâu. Có thể gọi đó là “nhà của các bạn sách”.
Tuổi nhà trẻ, mẫu giáo
Sách gì? Các em nên đọc sách chữ to, hình ảnh tương đối to.
Tuy bé chưa đọc được, bé vẫn nhìn vào những con chữ. Font chữ nhỏ quá rất hại
mắt của trẻ. Tuổi này, bạn hãy lựa sách có cốt truyện nhưng không quá dài, làm sao
phù hợp với nhận thức của trẻ. Tốt nhất là những truyện hoặc thơ ngụ ngôn về
loài vật, những mẩu chuyện có cốt truyện rõ ràng nhưng đơn giản kể về con mèo,
con chuột, cái xẻng, cái chổi… tất cả những gì gần gũi chung quanh bé vì bé vẫn
còn đang ở tuổi tìm hiểu thế giới xung quanh mà. Với lứa tuổi này, những bài
thơ ngắn của Phạm Hổ, Võ Quảng, Phan Thị Vàng Anh… chắc chắn sẽ làm bé thích
mê. Nhưng một điều lưu ý bố mẹ là nên chọn cho bé những cuốn có hình vẽ đẹp và
dễ nhìn, không rối mắt vì quá nhiều chi tiết, không đơn giản vài ba nét chấm
phá mà thật rõ ràng, con mèo ra con mèo, con chuột ra con chuột… chứ đừng như
trường hợp của bạn tôi, mua cho con cuốn “Cô bé quàng khăn đỏ” của một nhà xuất
bản nọ, xem xong cháu hỏi mẹ: “Mẹ ơi, đây là con chuột chứ không phải con chó
sói đâu mẹ ạ, chú họa sĩ vẽ nhầm!!!!” .Ngoài ra bạn nên tìm mua những cuốn sách giáo dục, vừa học vừa chơi,
những cuốn sách rèn luyện sự tập trung và trí tưởng tượng thông qua những bài
tập bằng hình ảnh. Về những cuốn sách như thế chúng tôi xin đề cập kỹ càng hơn
ở một bài viết khác.
Thời điểm đọc sách. Bạn có thể cùng đọc với bé bất kỳ lúc
nào bé thích. Song nếu tạo được thói quen đọc sách cho bé nghe trước khi đi ngủ
thì rất hay vì bé sẽ chờ đợi thời điểm ấy như chờ đợi một niềm vui ngày nào
cũng có. Sau mỗi câu chuyện nhẹ nhàng, bé có thể ngủ được dễ dàng hơn. Nhẹ
nhàng – nghĩa là không có gì đáng sợ! Bạn hãy tránh đọc về mụ phù thủy hay con
chó sói… cho bé nghe vào buổi tối.
Cách đọc sách:
- Cách 1: Cùng “xem” sách với bé bằng những câu hỏi. Khi còn
bé, trẻ đọc sách thường chú ý đến các chi tiết hình vẽ mà không để ý cốt
truyện. Bé có thể nhìn ra hình con chim bay trên trời mà họa sĩ chỉ vẽ sơ qua
điểm thêm vào cốt truyện cho vui thôi. Tất cả đều làm bé quan tâm. Nên chăng
bạn hãy hỏi bé về những chi tiết ấy: Con chim bay đi đâu thế nhỉ? Con chim có
kịp bay về tổ với mẹ chim không? Ôi, cái cây này to quá, không hiểu bạn nào
trồng nó thế hả con? A, mẹ Gấu à? Thế ai tưới cái cây mà nó mọc nhanh thế?….
- Cách 2: Kể chuyện bằng hình ảnh. Dù cốt truyện in ra thế
nào, bạn cũng có thể kể một câu chuyện mới do bạn nghĩ ra làm bé thích thú. Chỉ
cần một chút tưởng tượng. Bé ngay lập tức sẽ bắt mạch tưởng tượng cùng bạn để
làm nên một câu chuyện rất hay đấy. Hãy lái câu chuyện vào một quỹ đạo quen
thuộc của bé như có đả động đến bé, đến các anh chị họ, đến các bạn ở nhà trẻ
v. v.. (bạn Dế, chị Bống, em Tìn...)
- Cách 3: Đọc nguyên văn truyện in trong sách. Cố gắng đọc
diễn cảm như kể chuyện cho bé, thay đổi giọng điệu, tiết tấu của lời thoại. Có thể
đọc đi đọc lại một câu chuyện trong khoảng 2 tuần nếu thấy bé vẫn hào hứng
nghe. Sau đó có những câu bạn đọc nửa chừng, kéo dài giọng để bé tự thêm các từ
kết thúc.
- Cách 4: Kể lại câu chuyện trong sách cùng bé. Hãy coi như
bạn quên mất cuốn sách ở nhà, trên đường đi du lịch bằng ôtô chẳng hạn, bạn
cùng trẻ kể lại nội dung cuốn sách mà trẻ vẫn đọc. Bạn hãy giả vờ quên hay nhầm
lẫn một chi tiết nào đó để trẻ sửa lại. Điều này kích thích trí nhớ và niềm vui
đọc sách của con bạn rất nhiều.
Từ 6 đến 12 tuổi
Sách gì? Đó là những cuốn sách đã mở rộng đề tài hơn. Đó là
câu chuyện về một cô bé đi học, đến trường thế nào, kết bạn ra sao, cố gắng thế
nào để có điểm cao… Đó có thể là cuốn thơ của Trần Đăng Khoa với góc sân khoảng
trời đầy mơ mộng hay những mẩu chuyện nhẹ nhàng viết cho trẻ em của Xuân Quỳnh,
Phan Thị Thanh Nhàn. Đó cũng có thể là cuốn truyện tranh Đôrêmôn vui nhộn hoặc
những quyển truyện cổ tích Việt Nam
và thế giới mong mỏng, đáng yêu mà nhà xuất bản Kim Đồng đã in tặng tuổi thiên
thần của em. Ngoài hình ảnh, bố mẹ hãy cất công đọc qua để chọn cho các em
những cuốn có cách hành văn giản dị, trong sáng, đúng ngữ pháp (tiếc thay hiện
nay không phải cuốn sách nào cho trẻ em cũng đạt được tiêu chí trên!) và nội
dung lành mạnh, không bạo lực và nhất là không có những lời lẽ không đẹp khiến
các em vô tình học phải thói xấu. Với trẻ đã lên lớp 4, 5, 6, bạn bắt đầu cho
con làm quen với những cuốn ít hình nhiều chữ nhưng nội dung phong phú và lôi
cuốn như Dế mèn phiêu lưu ký (Tô Hoài), Cuộc phiêu lưu của Mít Đặc và Biết Tuốt
(N.Nosov), Những tấm lòng cao cả (Edmondo De Amicis), Truyện cổ Andecxen,
Truyện cổ Grim…
Kích thích niềm ham mê đọc sách
• Thường xuyên cùng trẻ đi nhà sách, hiệu sách. Mua sách
truyện làm phần thưởng cho trẻ khi có dịp.
• Cùng trẻ lập thư viện riêng, có đánh số, có tủ sách đẹp và
thứ tự theo ABC…, thậm chí có thể làm thẻ đọc cho cả nhà và các cô bác, anh chị
họ, để bé làm thủ thư (một cuốn sổ nhỏ, vài ba tấm bìa con con ghi tên tuổi,
ngày giờ mượn sách, tên cuốn sách và tác giả, hãy tập cho trẻ thói quen nhớ tên
tác giả cuốn sách)
• Khuyến khích trẻ nói ra suy nghĩ của mình sau khi đọc được
một cuốn truyện hay nào đó. Không chỉ hỏi: “Con nghĩ thế nào về…” mà bạn có thể
dùng cách đố trẻ: “Đố con biết tại sao…” Bạn có thể đố trẻ nhớ được một số chi
tiết đặc biệt khi tác giả tả một đồ vật, con người hoặc sự vật “Đố cả nhà trong
cuốn này Tô Hoài tả dế mèn có đôi càng thế nào? Xem ai nói ra trước nhé!”. Một
tháng một lần cả nhà cùng nhau ngồi đọc sách chung quanh chén trà, đĩa bánh… Mẹ
đọc con nghe, con đọc bố mẹ nghe. Đây chính là lúc cả nhà cùng đọc những cuốn
sách dày và ít hình ảnh như đã nêu ở trên, đọc theo từng chương, mỗi lần một
chương… Những buổi sinh hoạt gia đình như thế sẽ làm bé phấn khởi và thêm háo
hức đến với từng trang sách.
• Khuyến khích trẻ làm thẻ đọc sách ở thư viện của trường
hoặc phường xã. Động viên trẻ tham gia các cuộc thi kể chuyện do trường lớp và
các câu lạc bộ tổ chức. Lớn lên một chút, trẻ có thể tham gia các buổi giao lưu
với các nhà văn, nhà thơ … và biết đâu, con bạn sẽ bắt đầu viết những vần thơ,
những truyện ngắn đầu tiên của mình từ rất sớm.
Hẳn là chúng ta không kỳ vọng các con trở thành nhà văn, nhà
thơ, chỉ mong tâm hồn cũng như cuộc sống của chúng trở nên phong phú hơn cùng
những cuốn sách đáng yêu mà thôi.
