Giúp trẻ tự chủ được coi như mục tiêu chính của sự giáo dục thành công. Nhưng chúng ta luôn tự hỏi làm thế nào để giúp con trong hành trình đi tìm sự tự chủ.

 Hiểu rõ trẻ

“Để tự con làm”, bé chưa lớn nhưng loay hoay cố mặc cho được chiếc áo sơ mi trong khi mẹ thì rất vội.  Khi ấy, kiên nhẫn là thử thách bởi bất kỳ sự cắt ngang ý thích tự xoay xở cũng ảnh hưởng tiêu cực tới tâm lý trẻ. Các chuyên gia nghiên cứu tâm lý trẻ đều cho rằng quá trình tự lập của một đứa bé ban đầu rất cần sự dịu dàng, quan tâm của người lớn. Trẻ chỉ sẵn sàng tự lập nếu cảm nhận được mình đáng yêu và được yêu quý.

Nhiều phụ huynh mắc chứng cẩn thận và quan tâm thái quá, sợ bất kỳ sự tranh chấp giữa con mình với bạn bè, trong khi tự chủ cần có sự liên kết. Họ gửi con ở các nhà trẻ được đánh giá là rất an toàn, yêu cầu con phải được giám sát chặt chẽ mà quên rằng, dưới ba tuổi trẻ rất cần được chăm chút và khoan dung. Hậu quả là trẻ mất dần ý thức tự chủ, quen thói ỷ lại. Để giúp con tự chủ, quan trọng nhất là bạn phải quan sát và đánh giá chính xác khả năng thực của trẻ. Có thể cô em biết tự chuẩn bị chăn đi ngủ sớm hơn anh trai nhưng phải rất lâu cô bé mới dám tự mình xuống tầng trệt của chung cư để mua đồ ăn sáng. Quan sát các hành động hàng ngày của trẻ để biết chính xác trong hoạt động nào trẻ có thể tự chủ được.

Vì muốn con cái học giỏi, nhiều cha mẹ giúp đỡ con cái học đọc rất nhanh, biết đọc, biết viết trước khi vào lớp 1 nhưng không hề nghĩ tới việc giúp con tự xoay xở trong các hoàn cảnh thực tế, nhận biết một số nguy hiểm, học cách phòng tránh chúng, tự bảo vệ bản thân hay xây dựng những mối quan hệ thân thiện xung quanh. Họ đã nuôi dưỡng sự phụ thuộc khó chịu cho trẻ. Những đứa trẻ đó thường trở nên vụng về, nhút nhát, hay sợ hãi.

Những buổi học ngoại khóa là rất cần thiết, không chỉ giúp bổ sung kiến thức mà hơn thế nữa, nó giúp trẻ tự lập, có tinh thần trách nhiệm và biết giao tiếp.

 

Không thúc ép con

Không có tuổi lý tưởng để tiếp nhận những khả năng mới, chỉ có một số lôgíc cần nhận rõ:

• Khoảng 8 tháng tuổi, trẻ khám phá không gian và làm quen với việc không có mẹ suốt ngày ở bên cạnh. Giai đoạn này trẻ “đi” bằng bốn chân, khám phá thế giới xung quanh, khám phá các nguy hiểm. Cần đưa ra các mệnh lệnh cấm đoán bằng lời, các chất độc hại phải để xa tầm tay trẻ. Giai đoạn này, trẻ bắt đầu tách khỏi sự phụ thuộc của mẹ, tuy còn sợ hãi nhưng rất thích thú.

• 1 tuổi: trẻ cần sự gần gũi của cha mẹ nhưng khoảng cách giữa cha mẹ và con cái phải được tôn trọng. Khi vào phòng, người lớn nêu gương dạy trẻ  bằng cách gõ cửa, đóng cửa toa lét khi đi vệ sinh…

• 1 tuổi rưỡi: Trẻ thích được tự mình ăn, dù bé làm vãi cơm nhưng đừng vì sạch sẽ mà làm thay con. Nhiều trẻ 4-5 tuổi quen được cưng chiều vẫn đòi được cha mẹ bón từng thìa cơm.

• 2 tuổi: Trẻ thích sạch sẽ và có khả năng chơi với các trẻ khác. Lúc này nên dạy trẻ tự đi vệ sinh. Trước 2 tuổi, các bé chưa biết chơi cùng nhau, mà chỉ đánh nhau và tranh giành đồ chơi. Mẹ hay cô giáo hướng dẫn trẻ chia sẻ với những bạn khác.

• 2 tuổi rưỡi - 3 tuổi: Trẻ có thể tự mặc quần áo, tránh chế nhạo hay giục con vì trẻ biết rất rõ rằng mẹ làm mọi điều đều tốt và nhanh hơn chúng.

• Không ép buộc con làm một việc gì đó khi chúng tự thấy không có khả năng hoặc tỏ vẻ do dự, có những điều chưa nói hết ra. Trên thực tế, một kinh nghiệm sống tiêu cực mới tạo nên các tình cảm không tốt trong ký ức, ngăn trẻ không muốn trải nghiệm những hành động mới. Để giúp con dần tự chủ, cần phải hiểu rõ các ham muốn cũng như động cơ của mỗi hành động, đồng thời cho con thấy tự chủ hơn tức là được tự do hơn. Trẻ cần nhận thức rõ những điều mới mẻ mình sắp làm, khi không có sự giám sát kèm cặp của cha mẹ.

 

Tin tưởng vào trẻ

Nếu thấy bạn lo lắng, trẻ sẽ dễ dàng nhận thấy điều đó nên hãy che giấu lo lắng ấy càng kín đáo càng tốt. Nếu trẻ cảm thấy cha mẹ nghĩ rằng chúng không có khả năng, thì ngay lập tức trẻ không còn tin vào khả năng của chính mình. Sự tự tin bị thay thế bằng các lo lắng khi nghĩ tới việc phải xoay xở một mình. Từ 7-10 tuổi, trẻ bắt đầu bước vào tuổi lý tính, và bắt đầu một cuộc sống tự chủ hơn, muốn tồn tại như một người riêng biệt. Để giúp con cái, trước hết bạn phải quan sát những hành vi của con, tin tưởng vào chúng, tránh bảo vệ con một cách thái quá, sẽ dẫn đến nguy cơ “giết chết” sự tự chủ ở trẻ.

 

Lời khuyên cho cha mẹ

• Dậy sớm trước 15 phút để chuẩn bị mọi thứ, tránh vội vã, căng thẳng, chậm trễ khi cho trẻ ăn sáng hay mặc quần áo.

• Không nói: “Con làm tồi quá” khi trẻ không thành công làm điều bạn yêu cầu, thay vào đó: “  Vì con làm chưa đúng trình tự nên chưa đạt yêu cầu”.

• Đừng do dự khi nói về bản thân: “Ngày xưa, bằng tuổi con mẹ cũng rất sợ khi trèo một mình lên tầng hai” để khuyến khích trẻ.

• Ở bất kỳ lứa tuổi nào, trẻ cũng rất “kiêu hãnh” khi thấy cha mẹ tự hào vì những tiến bộ của mình. Liều thuốc này cần sử dụng vừa phải, để không tạo thói quá tự kiêu ở trẻ.

• Những “nghi lễ” trước khi đi ngủ, tạo cảm giác an toàn khi chuyển giao giữa trạng thái hoạt ban ngày sang trạng thái đêm khi con người rơi vào sự cô lập. Đọc một câu chuyện, những cái vỗ về an ủi hay nụ hôn trên trán giúp bé cảm nhận sự hiện diện của người lớn.