Ngày nay, càng ngày chúng ta càng được tiếp
xúc nhiều hơn với những thông tin về chứng tự kỷ ở trẻ em. Không còn xa lạ nữa
những vấn đề xoay quanh chứng bệnh này: những buồn khổ, lo lắng của gia đình,
bố mẹ, những rắc rối và những khó khăn mà các thày cô giáo phải đối mặt nếu
trong số các học sinh có em bị mắc chứng tự kỷ..v..v.
Trong bài viết này, tôi chỉ muốn nói đến trẻ
tự kỷ dưới góc độ của một người ngoài, một người mẹ có những đứa con bình
thường nhìn nhận thế nào về chứng bệnh này, và có sự thấu hiểu, chia sẻ và tiếp
sức ra sao để những đứa trẻ tạm thời bị coi là “không giống mọi người” ấy được
hòa nhập với cộng đồng, có thể sống, học tập và phát triển trong môi trường
chung giống mọi người…
Chị An, hàng xóm nhà tôi, dặn dò con trước khi
con đi học thế này: “Này, cái thằng X. là bị tự kỷ nhé. Con cấm có được chơi
với nó nghe chưa? Cứ tránh ra cho nó lành!”. “Sao vậy? Chị dạy cháu thế thì bạn
cháu làm sao mà hòa nhập được với mọi người? Như thế thật không phải!” – Tôi
phản đối. Thì chị đáp: “Khổ, nó nhẹ nhẹ, là lạ một tí thôi thì không sao. Thế
nhỡ gặp phải cái đứa nó ở dạng nặng, nó đánh con mình, ném cho cục gạch vào đầu
chẳng hạn, thì mình biết kêu ai? Rồi có hôm thằng con tôi về con bắt chước cách
đi lại nói năng của bạn, làm tôi sợ ơi là sợ…”
Nghe thật buồn, nhưng ngẫm lại, không phải chị
An không có lý! Đó là những lo ngại chính đáng của các bậc phụ huynh, nhất là
những người còn hiểu biết rất mơ hồ về chứng tự kỷ, khiến những lo ngại cộng
với sự tưởng tượng, suy diễn… sẽ trở nên lớn hơn, khó kiểm soát. Xin đừng vội
nghĩ rằng họ không có tấm lòng, rằng họ ích kỷ, nhỏ nhen, không biết chia sẻ.
Ai chẳng thương và lo lắng cho sự an toàn của con mình! Có điều, theo tôi, vấn
đề này cũng không phải là không có lối thoát.
Trang bị kiến thức cho các thày cô và phụ huynh:
Dường như hiện giờ, ở Việt Nam, chỉ có những người có con bị tự kỷ mới quan tâm
tìm hiểu về chứng bệnh này. Thực ra, kiến thức về chứng tự kỷ, cách thức và
phương pháp chữa trị, cách giao tiếp với trẻ tự kỷ, các khái niệm cơ bản nhất
trong tâm lý học khi đối diện với trẻ tự kỷ… mỗi một người khi chuẩn bị làm cha
làm mẹ đều cần phải biết, và điều này đặc biệt cần thiết với những thày cô giáo
có học trò là trẻ tự kỷ.
Làm công tác tư tưởng cho các bé: Khi đã nắm
được những kiến thức cơ bản đó, các bậc phụ huynh và cô giáo sẽ có cách nói
chuyện với con mình, với học sinh (bình thường) học cùng trẻ tự kỷ, theo hướng
sau:
-Tâm
sự với các em ngay từ đầu, vì sao bạn X. lại hơi khác các bạn trong lớp.
-Gợi
được sự thông cảm của các em, trao cho các em “trách nhiệm”, làm sao cùng nhau
giúp bạn hòa nhập ở môi trường học tập này. Trẻ em rất nhạy cảm với sự tin
tưởng của người lớn. Chúng sẽ đón nhận thông tin một cách nghiêm túc và sẽ
không còn trêu chọc bạn, thậm chí, còn sẽ bảo vệ bạn trong nhiều trường hợp.
-Tuy
nhiên, để đề phòng việc trẻ tự kỷ do những lý do nhất định bị kích thích thần
kinh trở nên giống như trẻ tăng động, nóng nảy, đánh bạn, ném đồ đạc vào bạn
khác…, thày cô và bố mẹ nên cảnh báo cho các em về những hiện tượng này. Khi
thấy có gì khác thường, lập tức báo ngay với cô giáo. Dặn con không làm những
động tác mạnh khiến bạn tổn thương hoặc sợ hãi, như hét, mắng, quát bạn, giằng
đồ chơi của bạn, kéo tay kéo chân hay đùa nhả với bạn… Tuy nhiên, nếu con có
trót một vài lần đối xử với bạn không tốt, cũng đừng mắng hay phạt trẻ, hoặc
lên án con gay gắt. Điều này dễ dẫn đến sự thù ghét của trẻ đối với bạn tự kỷ,
cho rằng bạn chính là nguyên nhân mình bị mắng. Hãy kiên nhẫn giảng giải bằng
nhiều cách. Ví dụ, bằng một câu chuyện cảm động mà bạn nghĩ ra chẳng hạn. Hoặc,
hãy tỏ ra thông cảm với trẻ: “Ừ, ban đầu mẹ gặp bạn X., mẹ cũng thấy kỳ quặc
lắm. Nếu mẹ còn bé, chắc là mẹ cũng trêu bạn ấy như con. Nhưng hôm nọ mẹ thấy
mẹ bạn X. khóc, vì bạn X. không học được như con, không chơi với mọi người bình
thường được như các con, mẹ thấy thương cô ấy quá….”
-Ở
nhà, hàng ngày, bạn nên hỏi han con về người bạn tự kỷ ở lớp. “Dạo này bạn ấy
có tiến bộ không? Con thấy hôm nay bạn ấy buồn hay vui, có làm điều gì khiến
mọi người thấy buồn cười, kỳ lạ không? Con có cười nhạo bạn không?”.Trò chuyện với bố mẹ về bạn cũng khiến con
bạn giải tỏa được những bức xúc (nếu có) hay có điều kiện kể lể những điều mà
nó cho rằng kỳ quặc ở bạn, nhưng ở lớp vì lịch sự và trách nhiệm (như đã nói ở
trên) mà nó không thể nói ra. Đứa trẻ vẫn chỉ là đứa trẻ, luôn có nhu cầu được
nhận xét, kể chuyện… Qua đó, bố mẹ có thể khéo léo hướng con vào suy nghĩ đúng
bằng sự thấu hiểu của mình. Ví dụ: “Ừ nhỉ, mẹ thấy bạn X. làm thế thì buồn cười
quá. Nhưng con không trêu bạn là đúng rồi. Mẹ bạn X. mà thấy bạn X được các con
thương như thế, chắc cũng đỡ buồn nhiều lắm đấy.”
-Thỉnh
thoảng hãy khuyến khích con bạn mang một món quà nào đó đến cho người bạn tự kỷ
của mình. Một cuốn sách, một món đồ chơi nào đó…
-Thường,
trẻ tự kỷ rất có thể có năng khiếu ở một vài môn nào đó. Ví dụ, thuộc lòng rất
giỏi. Bạn hãy hỏi con về điều này và khơi gợi sao cho con bạn có cảm xúc phục
bạn, từ đó đối xử với bạn theo chiều hướng tích cực hơn.
Để bố mẹ yên lòng, nên tổ chức những buổi gặp
gỡ trao đổi thường xuyên với phụ huynh trẻ tự kỷ. Việc tâm sự giữa các bố mẹ
với nhau rất cần thiết, tăng sự tin tưởng vào những điều tốt đẹp. Hãy cùng hy
vọng có được sự hòa nhập dần dần của trẻ tự kỷ trong môi trường học bình
thường. Khi bạn cùng sát cánh với mọi người trong một việc làm có ích, hẳn sự
nhiệt tình sẽ khiến bạn đỡ đi phần nào những suy nghĩ tiêu cực và ích kỷ. Đôi
khi hãy đưa con đến thăm nhà của bạn bị tự kỷ, có thể hai trẻ chưa chơi được
với nhau, nhưng cũng tạo cho hai bên có sự tương tác nhất định. Bạn thì sẽ yên
tâm hơn vì theo dõi được chặt chẽ tiến triển sức khỏe tinh thần của bé tự kỷ,
để không còn lo lắng.
Và cuối cùng, là hãy tin tưởng vào điều tốt
đẹp. Đừng suy diễn trước những điều chưa chắc đã xảy ra. Chính việc ấy cũng dễ
làm bạn rơi vào stress, có những cách nói như chị An tôi kể trên đây, khiến con
bạn hoang mang và không biết mình phải xử sự với bạn tự kỷ như thế nào.
Mọi nỗi bất hạnh trên thế gian này đều có thể
xảy ra với bất kỳ ai. Vì thế, khi mình may mắn hơn người, hãy nghĩ rằng, chỉ
điều ấy thôi cũng đã xứng đáng để bạn kiên nhẫn và chìa tay ra với những người
bất hạnh khác. Biết giúp người mà vẫn biết bảo vệ bé con của mình, tôi tin bạn
sẽ là người cha người mẹ tuyệt vời trong mắt con.
